Ở các bài trước tôi có chia sẻ đến các bạn khái niệm về ảo giác AI rồi. Vậy bây giờ làm sao để tránh nó. Đây chính là một việc quan trọng khi bạn ứng dụng AI vào công việc BA/PO hằng ngày.
Cách hiệu quả nhất là không để AI làm nguồn sự thật. AI chỉ được diễn giải, cấu trúc lại và gợi ý. Mọi dữ kiện nghiệp vụ phải truy được về một nguồn mà bạn hoặc stakeholder kiểm soát.
1. Kiểm soát đầu vào cho AI (phòng trước)
- Đưa tài liệu gốc vào (biên bản họp, quy trình, chính sách, dữ liệu) và yêu cầu: “Chỉ dựa trên tài liệu đính kèm. Không có thì ghi [CHƯA CÓ THÔNG TIN]”.
- Bắt AI tách riêng ba loại nội dung: Dữ kiện (có nguồn), Giả định (AI tự suy ra), Câu hỏi mở (cần hỏi stakeholder).
- Yêu cầu trích dẫn vị trí nguồn cho từng requirement, ví dụ “BR-03 ← Biên bản 05/10, mục 2”.
2. Kiểm tra đầu ra do AI sinh ra (Hậu kiểm)
- Traceability check: mỗi User Story/AC phải map được về một nhu cầu gốc. Dòng nào không map được thì coi là nghi ảo giác.
- Soát “vùng hay bịa”: số liệu, KPI, quy định pháp lý, tên trường dữ liệu, ngưỡng (hạn mức, thời gian SLA), tích hợp hệ thống, tên API.
- Hỏi ngược: “Liệt kê những điểm trong output mà bạn không chắc hoặc tự suy luận”. AI thường tự khai ra khá nhiều.
- Đối chiếu chéo: chạy cùng một prompt hai lần, hoặc dùng một phiên AI khác review với vai “QA soi lỗi”. Hai kết quả lệch nhau ở đâu thì kiểm ở đó.
3. Kiểm chứng với con người và hệ thống thật
- Confirm business rule với SME/stakeholder, không tin AI về quy trình nội bộ.
- Kiểm tra tên bảng, trường, API với dev hoặc trên hệ thống thực tế.
- Quy định pháp lý (thuế, ngân hàng, dữ liệu cá nhân) phải tra văn bản gốc, không lấy số hiệu luật từ AI.
4. Quy trình làm việc trong team
- Gắn nhãn “AI-drafted” cho tài liệu cho đến khi có người review.
- Dùng Definition of Ready: story chỉ vào sprint khi các giả định đã được xác nhận.
- Lập checklist review cố định: nguồn, số liệu, edge case, mâu thuẫn giữa các AC.
Mẹo hay cho anh em: AC viết theo Given-When-Then giúp lộ ảo giác rất nhanh. Nếu không viết được “Then” cụ thể và đo được, thường là AI đang nói chung chung hoặc đã tự bịa ra logic.
Anh em quan tâm thử prompt để tránh ảo giác không? Nếu cần comment mình gửi nhé.